صادق احمدیان پور*

ورزش سال‌هاست که از سوی متخصصان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ سلامت جسم و روان معرفی می‌شود، اما واقعیت زندگی روزمره در بسیاری از خانواده‌های ایلامی نشان می‌دهد که ورزش هنوز نتوانسته جایگاه شایسته خود را در سبد خانوار مردم ایلام پیدا کند.

کافی است نگاهی به پارک‌ها، مسیرهای پیاده‌روی یا برنامه روزانه خانواده‌ها بیندازیم تا مشخص شود که فعالیت بدنی منظم برای بخش قابل توجهی از جامعه، نه یک ضرورت، بلکه یک انتخاب فرعی و گاه لوکس تلقی می‌شود.

ریشه این مسئله را نمی‌توان صرفاً در کمبود امکانات ورزشی جست‌وجو کرد. پژوهش‌های انجام‌شده در ایران نشان می‌دهد مهم‌ترین موانع فعالیت بدنی، کمبود وقت ناشی از اشتغال، مسئولیت‌های خانوادگی، خستگی جسمی و گرایش به سرگرمی‌های کم‌تحرک مانند فضای مجازی و تماشای تلویزیون است. این عوامل در استان ایلام به دلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی، نمود پررنگ‌تری پیدا کرده‌اند.

یکی از مهم‌ترین دلایل کم‌رنگ بودن ورزش در خانواده‌های ایلامی، مشکلات اقتصادی است. هنگامی که بخش عمده انرژی خانواده صرف تأمین هزینه‌های زندگی می‌شود، ورزش به‌تدریج از فهرست اولویت‌ها خارج می‌شود. در چنین شرایطی بسیاری از خانواده‌ها پرداخت هزینه باشگاه، تجهیزات ورزشی یا حتی اختصاص زمان مشخص برای فعالیت بدنی را ضروری نمی‌دانند. مطالعات مختلف نیز فشارهای اقتصادی و مشکلات مالی را از عوامل بازدارنده مهم مشارکت ورزشی معرفی کرده‌اند.

عامل دیگر، ضعف فرهنگ ورزش خانوادگی است. در بسیاری از خانواده‌ها، ورزش هنوز به یک عادت روزانه تبدیل نشده است. کودکان، بیش از آنکه والدین خود را در حال پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا ورزش صبحگاهی ببینند، آنان را درگیر تلفن همراه، تلویزیون یا مسائل کاری مشاهده می‌کنند. طبیعی است که نسل جدید نیز همین الگو را تکرار کند. تحقیقات نشان می‌دهد حمایت و همراهی خانواده از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر گرایش افراد به فعالیت بدنی است.

نباید از نقش تغییر سبک زندگی نیز غافل شد. گسترش زندگی آپارتمانی، استفاده گسترده از خودرو حتی برای مسیرهای کوتاه، افزایش ساعات حضور در فضای مجازی و کاهش فعالیت‌های بدنی روزمره، جامعه را به سمت کم‌تحرکی سوق داده است. پژوهشگران این تغییرات سبک زندگی را از مهم‌ترین عوامل کاهش فعالیت جسمانی در جامعه ایران می‌دانند.

در کنار این مسائل، کمبود زیرساخت‌های مناسب در برخی مناطق استان نیز قابل توجه است. هرچند در سال‌های اخیر فضاهای ورزشی متعددی ایجاد شده، اما هنوز بسیاری از شهرها و روستاها از امکانات کافی، مسیرهای استاندارد پیاده‌روی و فضاهای ایمن برای ورزش خانوادگی برخوردار نیستند. از سوی دیگر، توزیع نامتوازن امکانات سبب شده دسترسی به ورزش برای همه اقشار جامعه به یک اندازه فراهم نباشد.

موضوع دیگری که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، نگرش خانواده‌ها به ورزش به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری برای سلامت است. بسیاری از افراد تا زمانی که با بیماری، اضافه وزن یا مشکلات جسمی مواجه نشوند، ضرورت فعالیت بدنی را احساس نمی‌کنند. این در حالی است که فلسفه اصلی ورزش، پیشگیری از بیماری است نه درمان آن.

اگر بخواهیم ورزش در خانواده‌های ایلامی به یک فرهنگ تبدیل شود، باید نگاه‌ها تغییر کند. توسعه زیرساخت‌ها ضروری است، اما کافی نیست. رسانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و حتی خود خانواده‌ها باید در جهت نهادینه‌سازی ورزش گام بردارند. خانواده‌ای که پیاده‌روی عصرگاهی را به یک عادت تبدیل می‌کند، در واقع برای سلامت نسل آینده سرمایه‌گذاری کرده است.

جامعه امروز ایلام بیش از هر زمان دیگری به ورزش نیاز دارد؛ نه برای قهرمانی و مدال‌آوری، بلکه برای کاهش بیماری‌ها، افزایش نشاط اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی. تا زمانی که ورزش از حاشیه زندگی به متن زندگی خانواده‌ها منتقل نشود، نمی‌توان انتظار داشت که هزینه‌های سلامت کاهش یابد و جامعه‌ای سالم‌تر شکل بگیرد.

*کارشناس ارشد تربیت بدنی